Ana Sayfa Genel VAN KEDİSİ

VAN KEDİSİ

123
0
Paylaş

 

Doç. Dr. Cumali ÖZKAN

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Veteriner Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Van Kedisi Araştırma Merkezi Müdür Yardımcısı

Prof. Dr. Abdullah KAYA

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Veteriner Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Van Kedisi Araştırma Merkezi Müdürü

Van kedisi; Van Gölü ve çevresinde yaşayan, son yıllarda tüm dünyada büyük ilgi gören önemli endemik kedi ırklarından birisidir. Dünya kedi ırkları arasında özel bir yere sahip, ülkemiz ve ilimiz için büyük bir kültürel miras olan Van kedisi; gözlerinin değişik renklerde oluşu, göz renklerinin orijinalliği, cana yakınlığı, oyunculuğu, temizliğe düşkünlüğü, sevecenliği, uzun beyaz tüyleri, ipeksi kürkü ve suya olan düşkünlüğü ile ün yapmış, bu özelliklerden dolayı çağlar boyunca Anadolu’da ve tüm dünyada insanların büyük beğenisini kazanmıştır. Son yıllarda Van kedisine olan ilgi ise giderek artmıştır.

Van yöresinde; eskiden hemen hemen her evde bulunan Van kedisine, yeteri ilgi gösterilmediğinden sayıları giderek azalmış, hızla melezleşmiş ve nesli tükenmekle karşı karşıya kalmıştır. Bu nedenlerden dolayı da ırk koruma altına alınmış ve yurtdışına çıkışı yasaklanmıştır.

Yapılan araştırmalara göre kesin olarak bilinmemekle birlikte, Charles Texier’e, göre Van kedilerinin anavatanlarının Altay dağları olduğu bildirilmektedir. Batı Asya’da bir kedi evcilleştirme merkezinin olması, bu tezi desteklemektedir. Van kedileri için diğer bir iddia da bu ırkın spontan orijinli olduğu ve soğuk iklimde üretildiği yönündedir. Yetiştirildiği yerler ise Türkiye, İran ve Rusya olarak bildirilmektedir. Tarihte Van kedilerine ait ilk bilgilere; Hitit mücevherlerinde ve mühürlerinde rastlanmıştır. Daha sonraları Romalıların bu bölgeyi egemenlikleri altına almaları ile (M.S. 75-387), Roma kalkanlarına ve bayraklarına Van Kedisi resmedildiği bildirilmiştir. 1950’li yıllardan sonra Van kedisi, Avrupalılar tarafından dünyaya tanıtılmaya çalışılmış ancak bu eşsiz özellikleri tam olarak tanıtılamamıştır.

Van Kedisi; Van yöresinde “Pişik” olarak adlandırılmakta, yöre halkı tarafından yalnızca bir süs hayvanı olarak değil, aynı zamanda bir dost ve ailenin bir bireyi olarak kabul edilmektedir. Van Kedilerinin eskiden yaz aylarını Erek Dağının eteklerinde, kış aylarını ise şehirde evde ailelerinin yanında geçirdikleri ve yarı evcil oldukları bildirilmiştir. Bugün ise yaz aylarını Erek Dağının eteklerinde avcılıkla geçiren ve kış aylarında ise eve dönen Van kedisine rastlanmamaktadır. Günümüzde ise tamamen ailenin bir üyesi olarak özellikle müstakil bahçeli evlerde barındırılmaktadırlar. Yöre halkı tarafından yere sürünecek kadar beyaz ipeksi uzun kürklü, uzun vücut yapılı, tilki kuyruğuna benzeyen uzun ve kabarık kuyruklu, kaplan yürüyüşlü, değişik göz renkli, zeki, çevik bir kedi olarak tarif edilmektedir. Van kedisinin temizliğe olan düşkünlüğü, cana yakınlığı, sahibine bağlı oluşu, oyun oynamayı ve suyu çok sevmesi onu nadide hale getiren başlıca özelliklerinden birkaç tanesidir.

Van kedisini çekici kılan özelliklerden biri de, gözlerinin rengidir. Van Kedileri göz renklerine göre üç gruba ayrılmaktadır;

  1. a) İki gözü turkuaz mavisi,
  2. b) İki gözü kehribar (Sarı renk ve tonları)
  3. c) Bir gözü turkuaz mavi diğer gözü kehribar (Tekgöz-Heterokromik) diye gruplandırılır.

Van kedilerinde bir gözün mavi diğer gözün kehribar (Tekgöz-Heterokromik) olması aslında yaygın bir göz kusuru ve genetik bir defektir. Ancak bu özellik tek gözlülük olarak tanımlanmış ve kedilerde aranan bir özellik olmuştur. Van kedisindeki; mavi göz rengi, daima turkuaz mavisi özelliği göstermesine rağmen, kehribar gözde ki renk tonu ise oldukça farklılık (kehribar, açık kehribar, sarı, çağla yeşili veya nadiren kahverengi) göstermektedir.

Van Kedisinin vücut uzunluğu yeni doğanlarda 10-12 cm, ergin hayvanlarda ise 30-40 cm civarındadır. Tüy uzunluğu bakımından da kısa, orta ve uzun tüylü olmak üzere 3 çeşittirler. Yeni doğan yavruların gözleri grimsi renkte olup, doğumdan 25 gün sonra göz renkleri farklılaşmaya başlamakta ve 40 gün sonra da göz renkleri tam olarak netleşmektedir. Genelde yavruların iki kulağı arasında 8-15 adet siyah tüy bulunmakta, siyah tüyleri taşıyan yavruların çoğu tek göz olmaktadır. Bu siyah tüyler adeta “Tek göz kedilerin” mührü olarak tanımlanmaktadır. Ancak bu siyah tüyler doğumdan sonra bir iki ay içinde kaybolmakta, bazen de siyah kıllar olarak kalmaktadır.

Diğer albino kedilerde olduğu gibi Van kedilerinde de sağırlığın önemli olduğu, ancak sağırlığın özellikle mavi gözlü kedilerde daha fazla olduğu belirtilmektedir. Bu konuda yeterli bilimsel çalışmaların yapılmadığı, devam eden bilimsel çalışmalar ve gözlemlerimize göre Van kedilerindeki sağırlık oranının diğer albino ırklara oranla çok daha az olduğu düşünülmektedir. Van kedisini diğer kedilerden ayıran en önemli özelliklerinden birisi de suyu sevmeleri ve sudan korkmayan bir kedi oluşudur. Bilindiği gibi kediler genellikle suyu sevmezler ve kaçarlar. Van kedileri ise su ile oynamaktan ve suda yüzmekten hoşlanırlar.

Van Kedileri 8-13 aylık yaşta cinsel olgunluğa erişirler. Genelde kızgınlığa havaların ısınmaya başladığı ilkbahar aylarında girerler. Her yıl Şubat-Mart-Haziran aylarından birinde kızgınlık gösterirler. Ancak sıcak bir ortam, iyi bakım ve besleme şartları sağlandığında hayvanların yılın her mevsiminde kızgınlık gösterebildikleri de görülmüştür. Bu periyod 10 gün kadar sürmektedir. Dişi Van kedileri seçici olup, önüne gelen her erkek kedi ile çiftleşmek istemezler. Kızgınlık döneminde gebe kalırsa genellikle o yıl içinde bir daha kızgınlık göstermez. Gebelik süresi yaklaşık 62 (59-68) gün kadardır. Gebeliğin birinci ayından sonra hayvanların karnı şişmeye başlar ve bu dönemden itibaren karnını kimseye dokundurtmazlar. Van kedisi bir batında 2-6 adet yavru doğurmaktadır. Yavruların gözleri 10. günde açılmakta, bu zaman zarfında, memeyi sütün kokusundan bulabilmektedirler. Anne kedi yeni doğan yavrularını yalayarak temizler ve hemen emzirmeye başlar. Anne kedi yavrularını yaklaşık 50-60 gün süreyle emzirir. Doğduklarında 70-95 g arasında olan yavrular, 10 gün içerisinde 2 kat ağırlığa ulaşırlar. Ergin olduklarında ise, dişiler 3 kg erkekler ise 4,5 kg ağırlığa ulaşırlar.

Van kedileri temizlik konusunda diğer kedi ırklarına göre daha titizdirler. Gerek yaşama alanlarını temiz tutmada, gerekse kendilerini temizlemede büyük bir titizlik gösterirler. Tuvaletten sonra, tuvalet artıklarını gömme içgüdüsüne sahiptirler. Tuvalet ve yemekten sonra ellerinin yardımıyla ağız ve yüzlerini temizlerler. Van kedisinin avcılık özellikleri de üstündür. Ev içinde ve dışında fare, kertenkele, kuş, sinek ve küçük böcekleri avlayıp yerler. Ev dışında iç içe yaşadıkları kümes hayvanlarına saldırmazlar. Van kedisi insanlarla birlikte aile ortamı içinde yaşamayı sever. Eğer insanlarla ilişkisi yok ise ya da çok az ise vahşileşmeye başlar. Van kedisi sevilmekten çok hoşlanır ve kendisine gösterilen sevgiye bağlılık ve sevgiyle karşılık verir. Sahibi ile küsüp barışa bilen bir hayvandır.

Van kedisi; 22. 04. 2006 tarih 26147 sayılı resmi gazetede yayınlanan 2006/16 no’lu tebliğle bütün özellikleri kayıt altına alınarak, milli bir ırk olarak tescillenmiştir.

Türü Kedi (Felis domesticus).
Irkı Van Kedisi.
Uluslararası Adı Turkish Van Cat, Turkısh Van.
Yerel Adı/Adları Van Kedisi(Pisik).
Yayılma Alanı Van Gölü Havzası.
Yetiştirme Amacı Özel merak, süs ve saflığını korumak.
MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ
Vücut Yapısı Genel Tanımı Vücut orta uzunlukta, göğüs geniş ve derindir. Erkekler dişilere göre daha iri yapılıdır. Vücudun ön kısmı arka kısmına göre daha geniştir. Vücut bölümleri ve kuyruk uyumludur. Kuyruk kalınlığı uca doğru incelir, yürürken yukarıya kalkık pozisyondadır.
RENK Göz Göz rengi bakımından üç varyetesi vardır. Gözlerden birisi mavi, diğeri kehribar (sarı ve yeşile kadar farklı renklerde olabilir). Her iki göz rengi mavi. Her iki göz rengi sarı.
Kulak Pembedir.
Burun Pembedir.
Ağız Pembedir.
Vücut Renk bakımından  Vücudun tamamı beyaz tüylü bazen iki kulak arası bir tutam (yaklaşık 10-14 tüy) siyah tüy bulunmaktadır.
Bacak Beyazdır. Pençe tabanı pembedir.
Kuyruk Kuyruk tüy rengi beyazdır
        Tüy Özellikleri İki farklı tüy yapısına sahiptir. Bazıları uzun tüylü, Bazıları kısa tüylüdür. Tüyleri beyaz, ipeksi, yumuşak, parlaktır.
BAŞ ÖZELLİKLERİ Baş Yapısı Baş kısa, yanaklar çıkıntılıdır, boyunla bağlantısı iyidir, göz ve burun arası mesafe dardır. Burun orta büyüklükte ve düzdür. Bu yapı başa üçgen görünüm kazandırır. Büyük sayılabilecek gözlere sahiptir. İç göz açılarının birleştiği yerlerin yuvarlak olması gözlerin badem şeklinde görülmesini sağlar. Gözler profilden bakıldığında hafif dışa çıkıntılı, göz dış açıları yukarıya yöneliktir. Kulaklar yüz ile uyum içerisinde uzun ve diktir. Bazı Van kedilerinde başta iki kulak arasında doğumdan itibaren dikkat çeken ama erginlerde beyaz tüyler tarafından kapatılan siyah benek mevcuttur.
Boyun Yapısı Boynun baş ve vücut ile bağlantısı düzgündür, erkekler dişilere göre daha güçlü kaslara sahiptir.
 

KUYRUK ÖZELLİKLERİ

Yapısı Kuyruğun uç kısmı ince, dip kısmı geniş ve tüyle kaplıdır.
 

BACAK VE AYAK ÖZELLİKLERİ

Yapısı Bacak orta uzunlukta ve gelişmiş kas yapısına sahiptir. Bacaklar vücut ile uyumlu olup, arka bacaklar biraz daha uzundur.  Pençeler zarif ve yuvarlaktır, parmaklar arası tüylüdür. Tırnak sayısı önde beş arkada dört tanedir.
Uzunluğu, cm Erginlerde ön bacak uzunluğu 20-30 cm, arka bacak uzunluğu 25-35 cm civarındadır.
ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ
  Dişi
  Min. Mak. Ort.
Cinsel Olgunluk Yaşı (ay) 6.0 12.0 9.0
Yıllık Östrüs Periyodu (gün) 122.0 162.0 142.0
Bir Doğumda Doğan Yavru Sayısı, (adet ) 1.0 7.0 4.0
Yaşama Gücü  (Üç aya kadar), % Erkek ort.: 69.3                            Dişi ort.: 74.5
Ergin Canlı Ağırlığı, kg 3.6 6.7 5.0 2.6 4.4 3.5
DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ
İnsanlarla birlikte aile ortamı içerisinde yaşamayı severler. İnsanlardan uzaklaşınca yabanileşmeye başlarlar. Hareketlidirler, sevilmekten ve oynamaktan hoşlanırlar. Sahiplerine sadıktırlar, kendilerine gösterilen sevgiye, bağlılık ve sevgi ile karşılık verirler. Yemeklerini yemeden önce patileriyle yemeğin sıcaklığını kontrol ederler. Birbirleri ile ilişkilerinde dişiler daha uyumludur. Yaşam alanlarında kuvvetlilik hâkimiyet sağlar, başka kedilerin kendi yaşam alanına gelmesine izin vermezler. Toplu yaşamda erkekler arasında her an rekabet vardır. Bu rekabet hiyerarşik düzen sağlanana kadar devam eder. Yüzmeyi bilir ve severler. Avcılık içgüdüleri gelişmiştir. Dişilerin çiftleşmede erkeği seçici özellikleri vardır.
IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ
Irkın Özel Yetenekleri Suda yüzmeyi, suyla oynamayı, insanları sever sevgiye doymazlar, zekidirler eğitilmeleri kolaydır.
Yetiştirme Koşullarının

Özel Karakteristiği

Diğer tüm kedilerin özelliklerine sahip olduğu gibi, temizlik konusunda diğer hayvanlara göre daha titiz ve dikkatlidirler. Kavun, karpuz gibi meyvelerle, dondurma gibi soğuk yiyecekleri de yediği gözlemlenmiştir, sıcağı severler.
GENETİK ÖZELLİKLERİ
Irk olarak hastalık dispozisonu yoktur. Kar beyazı olduğu için albinoya yatkındır, aşırı güneşten korunmalıdır.
DİĞER ÖZELLİKLERİ
 
                     

Kaynaklar

Anonim 1. http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2006/04/20060422-20-6.htm. Erişim Tarihi: 10.06.2017.

Güre A (1993): Van Kedisi. Abdulkadiroğlu A, Yiğit M, Oğuzbaşaran B (Ed.): Van Kütüğü. No: 8, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van, TÜRKİYE.

Kayar A, Özkan C, İskefli O, Kaya A, Kozat S, Akgül Y, Gönül R, Or ME (2014). Measurement of M-mode Echocardiographic Parameters in Healthy Adult Van Cats., Japanese Journal of Veterinary Research, 62 (1-2): 5-15.

Özkan C, Karaca M, Özdal N (2013). Van Kedilerinin Kulak Uyuzunun (Otodectes Cynotis) Topikal Selamectin ile Tedavisi. Turkiye Parasitol Derg., 37, 269-272.

Özkan C, Kozat S, Kaya A, Akgül Y (2016). Some Hematological and Biochemical Parameter Levels in Healthy Van Cats at Different Age and Gender. Eurasian J Vet Sci., 32 (4), 214-219.

Özkan C, Kozat S, Kaya A, Akgül Y (2017). Serum Homocysteine, Vitamin B12 and Folate Levels in Healthy Turkish Van Cats. Journal of Advanced Veterinary and Animal Research, 4 (1), 58-64.

Yüksek N, Kaya A, Altuğ N, Özkan C, Ağaoğlu ZT (2005). Prevalence of feline retrovirus infections in Van Cats. Bull Vet Inst Pulawy, 49 (4), 375-377.

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here