Ana Sayfa Genel MASTİTİS HAKKINDA BİLDİKLERİMİZ

MASTİTİS HAKKINDA BİLDİKLERİMİZ

91
0
Paylaş
Şekil. Meme sağlığı açısından memenin en önemli bölümü

Mastitis Tanımı

Mastitis, sütçü sığırlarda büyük ekonomik kayıplara neden olan, basitçe memenin yangısı diye tanımladığımız, en iyimser açıdan çalışanları strese sokan, pahalı bir tedavi süreci isteyen, süt kaybına, meme loblarının körelmesine ve bazı vakalarda ineğimizin ölümüne neden olan bir hastalıktır. Bir inek memesi, birbirinden bağımsız 4 ayrı bölümden oluşur. Mastitis, bu bölümlerde ayrı ayrı ya da tamamında meydana gelebilir. Mastitisler, gözle görülebilir (klinik) ya da gizli (subklinik) mastitisler olarak ikiye ayrılır. Klinik olarak, bir veya daha fazla meme lobunda kızarıklık, şişlik, ağrı ve ateşle kendini gösterir. Subklinik mastitis, buz dağının görünmeyen yüzüdür, meme lobunu içten içe bitirir, farkına varana kadar süt kaybına, fark ettiğimizde ise meme lobunun kaybına neden olan, tedaviye direnç gösteren, tekrar tekrar karşımıza çıkan inatçı mastitistir.
Mastitisler, süt veriminin düşmesi, ilaç, laboratuvar, veteriner hekim masrafı ve damızlık değeri kaybı nedeniyle işletme için büyük ekonomik kayıplara yol açar.
Bir çok hazırlayıcı sebebi vardır. Genetik, bakım, beslenme, çevre, hijyen şartları mastitise zemin hazırlar. Sağım makinasının basıncı, sağım makinasının arızalı ve yıpranmış parçaları, sıcak, soğuk, yaralanmalar, sütün doğru sağılmaması vb. dış etkenlerin ardından mikroorganizmaların meme lobuna girmesiyle mastitis şekillenir. Mastitisin oluşumunda yaralanmalar çok az rol oynamakta. Mikroorganizmaların meme dokusunda mastitis oluşturmasında en önemli neden meme başındaki sfinkterlerin geçici yada kalıcı olarak özelliğini yitirmesi ile meydana gelir. Burada da sağım sistemi ve sağımcı personel devreye girmektedir.
Memenin yerleşimi, meme başlarının pozisyonu ve boyutu, loblar arasında bağlantı gibi genetik faktörlerde mastitisin oluşmasında önemli rol oynar.
Dikkat edilmezse meme dokusunun bütünlüğünün bozulduğu, çapraz bulaşmaların olduğu sağımhane, mastitisin teşhisi konusunda kilit ve anahtar bir bölümdür. Bu nedenle sağımhane personeli özellikle mastitis konusunda çok iyi eğitilmelidir. Sağım öncesi sistemin kurallara uygun yıkandığından emin olmalı. Suyun sıcaklığından deterjan kontrolüne kadar kontroller atlanmadan eksiksiz yapılmalı. Arızalı parçalar sağım öncesi değiştirilmeli ve kontrol edilmelidir. Sağım başlamadan vakum pompası yağı, vakum saati, süt ve hava yolları, kompresör, başlıklar, duraklar dikkatlice gözden geçirilmelidir. Süt tankının soğutmasının çalışıp çalışmadığı kontrol edilip, bilgisayarlı sistem var ise bilgi işlemin gerekli kontrolleri yapıp sistemin çalıştığından emin olması gerekmektedir. Sağım ekibi, sağım esnasında kullanılacak malzemeleri kontrol edip eksik varsa tamamlamalıdır. Kullanılacak malzeme ve ekipmanlara hijyen ve sanitasyon kurallarının uygulandığından emin olmalıdırlar. Personelin kıyafeti her sağım öncesi mutlaka değiştirilmelidir.
Hayvanlar belli bir düzene alıştığından, sütün memeden doğru indirilmesi için sağımın tam zamanında başlatılması gerekmektedir. Hayvanları sağımhaneye getiren personel, hayvanları strese sokmadan belli düzen içerisinde sevk ve idare edip hayvan davranışlarını dikkatle gözleyip, problem hissettiği hayvanları sağım personeline ve sağlık ekibine acilen bildirmelidir. Bekleme alanı hayvan konforuna uygun sıkışık ve gürültülü olmamalıdır. Sağım sisteminin son kontrolleri tamamlanıp hayvanlar sağım duraklarına sakin bir şekilde alınmalı ve bu sırada hayvan hareketleri sağım ekibi tarafından dikkatli bir şekilde kontrol edilmelidir. Hayvanlar sağım duraklarına yerleştiğinde sağım protokolü uygulanırken memeler muayene edilip ön sağımla sütün fiziksel kontrolleri yapılmalıdır.
Sağım prosedürü, meme hijyenini sağlamak, memede ve sütte olası değişiklikleri görebilmek ve sütü memeden hijyenik şartlarda zamanında alabilmek amacı ile uygulanmaktadır. Hayvanın sağım durağına girişi gözlenir, ön daldırma yapılır, ön sağımla sütün fiziksel kontrolü memenin kontrolü ve sütün indirilmesi için uyarı yapılır, gerekirse tekrar ön daldırma yapılır, kuru ve temiz bir bezle veya hazır tek kullanımlık kağıt havluyla meme başları avuç içi ile dairesel bir şekilde kurulanır, sağım başlığı takılır, sütün akışı kontrol edilir, başlıklara müdahale etmeden sistem bırakıncaya kadar sağıma devam edilir, meme loblarında normalin dışında süt kalıp kalmadığı kontrol edilir ve genelde film tabaka oluşturan bir solüsyonla son daldırma yapılıp sağım sonlandırılır. Sağım esnasında imkanlar doğrultusunda sağlık personelinden bir kişinin sağıma refakat etmesi fayda sağlamaktadır. Böyle bir imkan olmadığında sağım personeli memede gözlemlediği anormal durumu sağlık personeline ve bilgi işleme anında bildirmelidir. Bilgi işlem hayvanların tek tek sağımlarını önceki sağımlarla karşılaştırmasını yapıp rutin dışı durumları sağlık personeline hızlı bir şekilde rapor etmelidir.
İyi eğitilmiş personel ve önleyici tedbirlerin yanı sıra yıllar içerisinde geliştirilen aşılama programları da mastitisle mücadelede önemli rol oynamaktadır. Uzun yıllar önce mastitisin aşısı mı olur diye mücadele edilirken günümüzde mastitisle mücadelenin vaz geçilmez bir parçası olmuştur. Mastitisten korunmanın bir diğer yolu da kuru dönem uygulamalarıdır. Gebelik takibi iyi yapılıp hayvanlar zamanında ve usulüne uygun bir şekilde kuruya alındığında doğumun hemen sonrası görülebilecek mastitisleri engellemiş oluruz.
Mastitisler üreticinin sorunu olduğu kadar sütün kalitesini olumsuz yönde etkilediğinden süt endüstrisinin de büyük sorunu olmaktadır. Sütün bakteri yükü, somatik hücresi süt süt ürünlerinin kalitesini doğrudan etkileyen faktörlerdir. Hepsini birlikte düşündüğümüzde stresi ve ekonomik kaybı yüksek olan bir hastalıktır.

Yavuz YALABIK
Veteriner Hekim

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here